Θετική κατάληξη και αποδοχή είχε ο φάκελος για την Κρητική Μαντινάδα, που συντάχθηκε και υποβλήθηκε προς το ΥΠ.ΠΟ. από την επιμελήτρια του Μουσείου Λυχνιστάτης, λαογράφο-εκπαιδευτικό Μαίρη Μπαριτάκη, και τον διευθυντή του Μουσείου Γιάννη Μαρκάκη.

Με πρόσφατη απόφαση (26/2/2026) της Υπουργού Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη εγκρίθηκε η εγγραφή της κρητικής μαντινάδας στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας.

Σύμφωνα με τη γνωμοδότηση του Εθνικού Συμβουλίου Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς, η μαντινάδα αναγνωρίζεται ως φορέας συλλογικής μνήμης και τοπικής ταυτότητας της Κρήτης. Δεν αποτελεί απλώς ένα λογοτεχνικό είδος, αλλά μια προφορική ποιητική μορφή που συνδέεται με κάθε πτυχή της ζωής στο νησί και συμπυκνώνει μέσα σε δύο στίχους το κρητικό τοπίο και τον ψυχισμό.

Οι δύο δεκαπεντασύλλαβοι ομοιοκατάληκτοι στίχοι, διατυπωμένοι στην κρητική διάλεκτο, διαθέτουν νοηματική πληρότητα και χαρακτηρίζονται από αυτοσχεδιασμό και λεκτική δεξιότητα. Ο πυρήνας της μαντινάδας βρίσκεται στις κοινότητες της Κρήτης, που τη μεταδίδουν διαγενεακά, τη διαμορφώνουν και τη διατηρούν ζωντανή.

Το Μουσείο ΛΥΧΝΟΣΤΑΤΗΣ, από την έναρξη της λειτουργίας του το 1992, έχει δώσει ιδιαίτερη έμφαση στον άυλο πολιτισμό της Κρήτης, όπως αποτυπώνεται τόσο στη μουσειολογική προσέγγιση και ερμηνεία των συλλογών του όσο και στις πολιτιστικές δράσεις που υλοποιεί εντός και εκτός των ορίων του.

Το 2017 υπήρξε ο πρώτος φορέας από την Κρήτη που υπέβαλε στο ΥΠ.ΠΟ. φάκελο για τις εθνοβοτανικές πρακτικές των άγριων βρώσιμων χόρτων της Κρήτης, οι οποίες τον Φεβρουάριο του 2018 εγγράφηκαν στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς. Την ίδια χρονιά εκδόθηκε το βιβλίο του Γιώργη Μαρκάκη «Οι Πρωτοθυγατέρες: η μαντινάδα στη ζωή της Κρήτης», που αποτέλεσε σημαντική βιβλιογραφική πηγή για την τεκμηρίωση του φακέλου.

Σήμερα, ανάμεσα στα 164 στοιχεία που έχουν εγγραφεί στο Εθνικό Ευρετήριο, περιλαμβάνονται 12 άυλα στοιχεία από την Κρήτη. Παράλληλα, η Περιφέρεια Κρήτης έχει ξεκινήσει τον σχεδιασμό του «Περιφερειακού Ευρετηρίου Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς», με στόχο την ένταξη νέων προσπαθειών διαφύλαξης και ανάδειξης της ζώσας πολιτιστικής κληρονομιάς του νησιού.

Αξίζει, τέλος, να σημειωθεί ότι στην τελική φάση σύνταξης του φακέλου για την Κρητική μαντινάδα, ο Σύλλογος Φίλων του Μουσείο ΛΥΧΝΟΣΤΑΤΗΣ συνεργάστηκε με τον εκπαιδευτικό, συγγραφέα και γνωστό μαντιναδολόγο Κωστή Λαγουδιανάκη, ενώ η υποψηφιότητα περιείχε δηλώσεις στήριξης από Κρητικούς των γραμμάτων και των τεχνών καθώς και από αυτοδιοικητικούς φορείς α’ και β’ βαθμού.