Tο Μιξόρρουμα Ρεθύμνου είναι από τα χωριά της Κρήτης που φημίζονται για τα καλάθια και τα πανέρια τους. Κι ενώ είχα ήδη επισκεφτεί έναν καλαθοπλέτη στο Γάζι του Ηρακλείου, ένιωθα την ανάγκη να συνδέσω την τέχνη με το φυσικό της περιβάλλον. Επισκέπτομαι λοιπόν το Μιξόρρουμα και σταματώ στο καφενείο, για να ρωτήσω αν γνωρίζουν κάποιον καλαθοπλέκτη.

Οι δύο παρέες που πίνουν το κρασί τους με κοιτούν σκεπτικά. Διστάζουν να απαντήσουν ότι η τέχνη έσβησε στο χωριό και προτιμούν να καλέσουν στο τηλέφωνο έναν συγχωριανό που γνωρίζει περισσότερα. Σύντομα εμφανίζεται ο κύριος Χαρίδημος. Ξεκινά να μου μιλά με θέρμη για την ιστορία των καλαθιών, πλεγμένη στενά με την ιστορία του ίδιου του χωριού.

Κατηφορίζουμε προς το Κάτω Μιξόρρουμα, τον παλιό οικισμό, και περπατάμε δίπλα στα εγκαταλελειμμένα του σπίτια. Ο κύριος Χαρίδημος παρατάσσει νοερά μπροστά μου πετροκόφινα, τρυγοκόφινα, μπουγαδοκόφινα, κόφες για περιβόλια, ελιές και χοχλιούς, ντραμιτζάνες, καλάθια για το πήξιμο του τυριού και πανέρια «επίσημα», στα οποία προσφέρονταν τα προικιά και τα κεράσματα.

Περνάμε τα χαλάσματα των τριών παλιών νερόμυλων κι ακούμε το νερό να κυλάει στα δύο ρέματα που σμίγουν εδώ και στα οποία οφείλει το όνομά του το χωριό. Κάτω από τη σκιά των πανύψηλων δέντρων φαντάζομαι παρέες να πλέκουν καλάμια και βίτσες, που είχαν μαζέψει από το ποτάμι, για να φτιάξουν τα δεκάδες είδη καλαθοπλεκτικής που ζητούσε η αγορά.

Επιστρέφοντας στο χωριό, σταματώ μπροστά στους καλαμένιους «ήλιους» που κοσμούν μια συρμάτινη περίφραξη και αντικρίζω τον κύριο Βασίλη. Στην πυλωτή του σπιτιού του η χειροτεχνία οργιάζει: μινιατούρες ξύλινων επίπλων με περίτεχνα σκαλιστά μοτίβα, κατσούνες διακοσμημένες με μαντινάδες και λαγοπόδαρα, συνθέσεις από κοχύλια και τηλεκάρτες, κοσμήματα και εσώρουχα φτιαγμένα από κουκούτσια ελιάς και αστέρακα.

«Όταν έχω μποφόρια, φτιάχνω», μου λέει με νόημα. Και αντιλαμβάνομαι ότι η ανάγκη να «μιλήσουν» τα χέρια αποδεικνύεται πιο διαχρονική από τη ζήτηση ενός προϊόντος στην αγορά.

Πηγή: «Χειροποίητη Κρήτη», Ισαβέλλα Ζαμπετάκη, Περιφέρεια Κρήτης