Το Ανώγεια Κέντρο Υφαντικής ανοίγει επίσημα τις πόρτες του την Παρασκευή 8 Μαΐου 2026, εγκαινιάζοντας έναν νέο χώρο αφιερωμένο στη διατήρηση, ανάδειξη και σύγχρονη προσέγγιση της παραδοσιακής υφαντικής τέχνης της Κρήτης.

Το Κέντρο αποτελεί όραμα και δωρεά της Κωστάντζας Σμπώκου - Κωνσταντακοπούλου προς τον Δήμο Ανωγείων και υλοποιήθηκε με την ουσιαστική συμβολή της Κάρμεν Κωνσταντακοπούλου. Στεγάζεται σε χώρο με ιδιαίτερη συναισθηματική σημασία: το παλαιό εργαστήριο της Αγάπης Σμπώκου, το γένος Σκουλά, γιαγιάς της δωρήτριας.

Το βιομηχανικό κτίριο που ανεγέρθηκε μετά την ολοκληρωτική καταστροφή των Ανωγείων, τον Αύγουστο του 1944, και αποτέλεσε χώρο εργασίας για πολλές υφάντριες, μετατράπηκε σήμερα σε έναν σύγχρονο, πολυλειτουργικό πυρήνα πολιτισμού, δημιουργίας και εκπαίδευσης.

Η υφαντική υπήρξε μια θεμελιώδης τεχνολογία επιβίωσης, μέσω της οποίας οι γυναίκες όχι μόνο παρήγαν τα απαραίτητα για την καθημερινή ζωή, αλλά συνέβαλαν ουσιαστικά στην οικονομία του χωριού μέσω του εμπορίου των παραγόμενων αγαθών.

Πέρα από τη χρηστική της διάσταση, η υφαντική αποτέλεσε και μια βαθιά κοινωνική συνάντηση που καλλιέργησε τη συλλογική γνώση και μνήμη, συνδέοντας την καθημερινότητα με την αισθητική έκφραση. Μέσα από τα χέρια των γυναικών που εργάζονταν στον αργαλειό διαμορφώνονταν ιστορίες, μεταφέρονταν εμπειρίες και διατηρούνταν ζωντανή η ταυτότητα του τόπου.

Το νήμα λειτουργούσε ως σύνδεσμος ανάμεσα στις γενιές, ενσωματώνοντας μνήμη, γνώση και συνέχεια μέσα στον χρόνο. Στα Ανώγεια, η υφαντική ξεπέρασε τα όρια μιας πρακτικής· διαμόρφωσε τον τρόπο ζωής, ενσωματώθηκε στην καθημερινή εμπειρία της κοινότητας και συνέβαλε στη συλλογική ταυτότητα του χωριού.

Εναρκτήρια Έκθεση

Στην εναρκτήρια έκθεση του Κέντρου παρουσιάζονται υφαντά που διασώθηκαν από το Ολοκαύτωμα του 1944, με αντιπαραβολές διαφορετικών τεχνικών ύφανσης και βαφικής που χαρακτηρίζουν την ανωγειανή παράδοση.

Εκτός από ιστορικά υφαντά της Αγάπης Σμπώκου, συγκεντρώθηκαν υφαντά που αναδύθηκαν μέσα από την επιτόπια έρευνα της δημιουργικής ομάδας με τη βοήθεια της Ανωγειανής Αθηνάς Φρυσσάλη.

Σε συνεργασία με οικογένειες και υφάντριες του χωριού παραχωρήθηκαν οικογενειακά κειμήλια που συμβάλλουν ουσιαστικά στη διαμόρφωση αυτής της συλλογικής παρακαταθήκης.

Ένας ζωντανός πολιτιστικός χώρος

Το Ανώγεια Κέντρο Υφαντικής προσεγγίζει την υφαντική ως μια ζώσα πολιτιστική πρακτική που συνεχίζει να εξελίσσεται. Το εγχείρημα στοχεύει στη διατήρηση της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς του τόπου και προσβλέπει στην επανεκκίνηση τόσο της παραγωγής της υφαντικής τέχνης όσο και της ολιστικής διαδικασίας που προηγείται της ύφανσης, ενισχύοντας την κυκλική οικονομία του τόπου.

Στόχος του είναι να αποτελέσει έναν δυναμικό και ζωντανό χώρο που θα ενθαρρύνει τη βιωματική εμπειρία, τη συμμετοχή και τον δημιουργικό διάλογο με το παρόν.

Στο πλαίσιο της λειτουργίας του θα φιλοξενεί:

• Μόνιμες και περιοδικές εκθέσεις
• Εκπαιδευτικά εργαστήρια για όλες τις ηλικίες
• Δράσεις που συνδέουν την παραδοσιακή γνώση με τη σύγχρονη καλλιτεχνική πρακτική και τον διεθνή πολιτιστικό διάλογο

Για τον λόγο αυτό, την ημέρα των εγκαινίων θα υπογραφεί Μνημόνιο Συνεργασίας με το Μουσείο Μπενάκη, εγκαινιάζοντας μια συνεργασία που ξεκινά με την οργάνωση εκπαιδευτικών προγραμμάτων γύρω από την υφαντική.

Η δημιουργική διεύθυνση και καλλιτεχνική επιμέλεια του σχεδιασμού φέρουν την υπογραφή του Mare Studio, σε συνεργασία με την αρχιτέκτονα Μαγδαληνή Σγουρίδη, ενώ η μελέτη φωτισμού αποτέλεσε δωρεά του γραφείου DeltaTheta Lighting Consultants.

Την κατασκευή επιμελήθηκε ο μηχανικός Δημήτρης Μανιουδάκης, σε συνεργασία με τους τοπικούς εργολάβους Ζαχαρία Νταγιαντά και τους συνεργάτες του, κινητοποιώντας την τοπική κοινωνία να αγκαλιάσει το έργο καθ’ όλη τη διάρκεια των εργασιών.

Σημαντική υπήρξε και η συμβολή των συνεργατών και χορηγών που υποστήριξαν την υλοποίηση του έργου: των εταιρειών ΞΕΝΙΚΑΚΗΣ ΑΕ, STONETECH ΑΕ, VIMAR ΑΕ και BRATTI ΑΕ.

Πληροφορίες Εκδήλωσης

Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί στις 17:30 στον χώρο του Κέντρου, ενώ θα υπάρχει δυνατότητα προαιρετικής εισαγωγικής ξενάγησης στον Αρχαιολογικό Χώρο Ζωμίνθου στις 15:00.

Ανώγεια Κέντρο Υφαντικής

Μιχάλη Σκουλά, Περαχώρι Ανωγείων
(έναντι ξενώνα «Πράσινη Φωλιά»)

Παρασκευή 8 Μαΐου 2026, 17:30

Προαιρετική ξενάγηση

Αρχαιολογικός Χώρος Ζωμίνθου, 15:00