Οι Άνω Ασίτες είναι ένας τόπος που με το ένα πόδι έχει τις βάσεις του στην παράδοση και στην πλούσια και σημαντική ιστορία του χωριού και αυτό εξασφαλίζει την σταθερότητα και την επίγνωση της σημαντικής ταυτότητας του οικισμού, αλλά ταυτόχρονα με το άλλο πόδι σε έναν σύγχρονο κόσμο.

Επιβάλλεται μια επίσκεψη στο Λαογραφικό μουσείο του χωριού που με τόσο ζήλο έχει φτιάξει ο πολιτιστικός σύλλογος (και συγκεκριμένα η αείμνηστη Εμμανουέλα Ανωγειανάκη και ο κ. Μανώλης Πιπεράκης, είχαν αφιερώσει ένα μεγάλο μέρος της ζωής τους για την ολοκλήρωση του), μαζί με τους χωριανούς οι οποίοι με την γενναιόδωρη προσφορά όλων των εκθεμάτων γέμισαν το μουσείο με πλούσια αντικείμενα, αλλά και την πολύτιμη βοήθεια δύο υπέροχων κυριών, της κα. Μαίρης Παχιαδάκη και της κα. Θεανώς Μεταξά.

Στην πρόσφατα αναπλασμένη από τον πολιτιστικό σύλλογο, την τοπική κοινότητα και τον δήμο Ηρακλείου, πλατεία Ηρώων μπορεί κανείς να αποτίσει φόρο τιμής στις προτομές των τοπικών ηρώων οι οποίοι έλαβαν δράση κατά την περίοδο της οθωμανικής κατοχής αλλά και του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, σε επίπεδο Κρήτης και χώρας.

Για τους λάτρεις της πεζοπορίας προσφέρονται αμέτρητες διαδρομές στην απαράμιλλης ομορφιάς φύση που περιβάλλει τον οικισμό. Όπως για παράδειγμα τα φαράγγια του Αγίου Αντωνίου και του Αγίου Χαραλάμπους, τα οποία βρίσκονται στο βόρειο και νότιο τμήμα του χωριού αντίστοιχα.
Επίσης σε μια ώρα και τριάντα λεπτά, με την βοήθεια ενός καλά διαμορφωμένου και σηματοδοτημένου μονοπατιού φτάνει κάποιος στο καταφύγιο του Ορειβατικού συλλόγου Ηρακλείου, στην θέση Πρίνος, χωρητικότητας 30 κλινών και με απεριόριστη θέα στη βορειοανατολική πλευρά της περιφερειακής ενότητας Ηρακλείου.

Όσοι τώρα ενδιαφέρονται περισσότερο να γνωρίσουν μικρές τοπικές επιχειρήσεις, μπορούν να επισκεφτούν το εργαστήριο χειροποίητων κουδουνιών για αιγοπρόβατα, μπορούν να επισκεφτούν την τοπική τυροκομική μονάδα, το εργαστήριο παραγωγής ψάθινων καλαθιών/πανεριών, τα εργαστήρια παραγωγής μελιού καθώς και το εργαστήριο παραδοσιακών φορεσιών, αλλά και τα παραδοσιακά ρακοκάζανα τον Οκτώβρη και Νοέμβρη.

Υπάρχει επίσης ένα καφενείο στο οποίο μπορούν οι επισκέπτες να γευτούν μεζέδες και να έρθουν σε επαφή με τους ντόπιους θαμώνες.

Και φυσικά να χαθούν μέσα στα σοκάκια του χωριού, τα οποία ο πρόεδρος του τοπικού συμβουλίου κ. Βαγγέλης Πιπεράκης αλλά και οι εκάστοτε δημοτικές αρχές Ηρακλείου έχουν αναδείξει πλακοστρώνοντας τα αλλά και παρεμβαίνοντας αισθητικά με επιπλέον φωτισμό και παρτέρια, ως κομμάτι της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής.

Σε κάθε τέτοιο δρομάκι υπάρχει και μια έκπληξη: παραδοσιακές κρήνες, σπίτια βαμμένα στα πρότυπα της ενετικής Κρήτης, αιωνόβιοι πλάτανοι που αγκαλιάζουν τα κτήρια και τους επισκέπτες με τα πελώρια κλαδιά τους, σιντριβάνια πνιγμένα στο πράσινο για να ξεκουράζεται η ματιά.
Σπίτια με ιδιαίτερη αρχιτεκτονική, αλλά και ζωγραφιές στους τοίχους από καλλιτέχνες που ασπάστηκαν την ανοιχτή πρόσκληση των κατοίκων του χωριού εδώ και εφτά ολόκληρα χρόνια και στην πραγματικότητα έχουν φτιάξει μια υπαίθρια γκαλερί, ανοιχτή στους επισκέπτες.
Θα δει κανείς έργα από ανθρώπους από όλες τις ηπείρους (εκτός από Αφρική, που όλοι ελπίζουν να φιλοξενήσουν σύντομα).

Ο «ηθικός αυτουργός» για αυτή την καλλιτεχνική παρέμβαση είναι ο Μάθιου Χάλπιν, ένας Αυστραλός εικαστικός ο οποίος ζει πλέον στους Άνω Ασίτες. Ο ίδιος αναφέρει πως “ένας φίλος από το χωριό μου ζήτησε να βοηθήσω ώστε να δοθεί περισσότερη προσοχή στον τόπο, ζωγραφίζοντας τοιχογραφίες. Ζω στην πόλη του Ηρακλείου εδώ και δεκαπέντε χρόνια, με επίκεντρο την προώθηση της street art στη γειτονιά του Λάκκου.”

Οι ντόπιοι νιώθουν σαν να είναι σε ένα σκηνικό βγαλμένο από τον παράδεισο, σαν ένα εικονογραφημένο παραμύθι. Και αυτή ακριβώς η αίσθηση αποτέλεσε την έμπνευση για το νέο ημερολόγιο του χωριού, το οποίο έχει σκίτσα από όμορφες γωνιές που είδε, εντυπωσιάστηκε και ζωγράφισε η Αμερικανίδα καλλιτέχνης Sandra Turner και με χαρά παραχώρησε την χρήση τους για το ημερολόγιο του 2026.

“Ανοίγοντας την πόρτα του σπιτιού σου και βγαίνοντας έξω βλέπεις τα χρώματα της ενετικής Κρήτης, τους δρόμους και τα σοκάκια στρωμένα με κυβόλιθους, παγκάκια δεξιά και αριστερά, δέντρα κατά μήκος του κεντρικού δρόμου, σπίτια με ενδιαφέρουσα αρχιτεκτονική, εικαστικές παρεμβάσεις στους τοίχους και έξω από τον οικισμό μια φύση που σε καλεί να την περπατήσεις και να γειωθείς, απογειώνοντάς σε! Οι επισκέπτες ενθουσιάζονται, βγάζουν φωτογραφίες και πολλές φορές τους ακούω να μιλάνε στο τηλέφωνο λέγοντας στους φίλους τους πόσο εντυπωσιασμένοι είναι. Στέκονται περισσότερο στο ζωγραφικό έργο του διάσημου Έλληνα εικαστικού Γιάννη Μετζικώφ, ο οποίος κατά την παραμονή του στις Άνω Ασίτες έφτιαξε ένα πανέμορφο έργο το οποίο εκτίθεται στον κεντρικό δρόμο και είναι ένας γυπαετός με φόντο την ελληνική σημαία”, αναφέρει εκ μέρους του πολιτιστικού συλλόγου ο κ. Σπύρος Λιαπάκης.

Ο πολιτιστικός σύλλογος έχει υλοποιήσει πολλά έργα, τα οποία ομορφαίνουν την καθημερινότητα των ανθρώπων, αλλά η δράση του δεν σταματάει εκεί.
Υπάρχουν πολλά σχέδια τα οποία σιγά-σιγά παίρνουν σάρκα και οστά, όπως το μουσείο Εθνικής Αντίστασης αλλά και μια αίθουσα πολλαπλών χρήσεων που θα εξυπηρετεί αρκετές δράσεις χειμώνα καλοκαίρι.

Κάθε καλοκαίρι το τελευταίο δεκαήμερο του Αυγούστου το χωριό ολόκληρο ζει στους ρυθμούς των πολιτιστικών εκδηλώσεων, με μουσικές βραδιές, θεατρικές παραστάσεις, ομιλίες, θέατρο σκιών και αθλοπαιδιές, προς τιμή του πολιούχου μας Αγίου Ιωάννη του Ριγολόγου.

Τοιχογραφία της Gelsey Amelia (www.gelseyamelia.com), καλλιτέχνιδας από την ανατολική ακτή των ΗΠΑ, η οποία δημιουργήθηκε κατά τη διάρκεια της καλλιτεχνικής της φιλοξενίας στους Άνω Ασίτες.
Το έργο εμπνέεται από τις μινωικές τοιχογραφίες και την ελληνική της καταγωγή — οι δύο μορφές απεικονίζονται σε ένα νησί (την Κρήτη), σε αρμονία με το πλούσιο φυσικό τους περιβάλλον.
Τα άστρα που εκτείνονται πάνω από τα κεφάλια τους συμβολίζουν τη σύνδεση του ανθρώπου με το σύμπαν και τη γη. Το νερό που ρέει από τα αγγεία τους προσφέρεται στη φύση και σε όλα της τα δώρα.